Po opuszczeniu Durmitoru skierowaliśmy się na wybrzeże. Druga część urlopu miała być mniej intensywna. Byliśmy nastawieni bardziej na opalanie i kąpiele w morzu, jednak nie mogliśmy całego tygodnia przesiedzieć w Budvie na plaży. Jednym z miejsc, które od początku miałem w planie odwiedzić był Stary Bar w Czarnogórze. Usytuowane na południu kraju ruiny dawnego miasta zachwycają zarówno widokami, jak i historią. Wystarczy zjechać kilka kilometrów od współczesnego miasta Bar i ruszyć w stronę podnóża gór Rumija, aby nagle znaleźć się w zupełnie innym świecie. Zamiast nadmorskich promenad, hoteli i restauracji pojawiają się kamienne mury, ruiny dawnych domów, stare kościoły, meczety i wąskie uliczki.
Stary Bar w Czarnogórze – gdzie właściwie się znajduje?
Stary Bar (Stari Bar) znajduje się w południowej części Czarnogóry, około 4 kilometrów od współczesnego miasta Bar i kilka kilometrów od wybrzeża Adriatyku. Położony jest u podnóża góry Rumija, która oddziela nadmorski Bar od położonego dalej na wschód Jeziora Szkoderskiego. To właśnie u stóp tych gór przez wieki rozwijało się historyczne miasto.
Współczesny Bar jest dziś jednym z ważniejszych miast południowej Czarnogóry i dużym portem nad Adriatykiem. To miejsce, w którym turystyczny charakter nadmorskiego kurortu łączy się z codziennym życiem mieszkańców. Znajdziemy tutaj długą nadmorską promenadę, plaże, restauracje i kawiarnie, ale również jeden z najważniejszych portów morskich kraju. Bar jest także ważnym węzłem komunikacyjnym – można stąd dotrzeć między innymi koleją do Podgoricy i dalej w głąb kraju.
Co ciekawe, dzisiejszy Bar i Stary Bar to właściwie dwa różne światy. Współczesne miasto rozwinęło się znacznie bliżej morza, podczas gdy historyczny Bar pozostał kilka kilometrów dalej, na zboczu Rumii. To właśnie jego obronne położenie miało znaczenie dla rozwoju miasta w przeszłości.
Podczas wizyty warto więc potraktować Bar i Stary Bar jako dwa uzupełniające się miejsca. Nad Adriatykiem zobaczymy współczesne, tętniące życiem miasto, a kilka kilometrów dalej możemy wejść w jego historię i spacerować po pozostałościach dawnej osady.
I to właśnie cel naszej wycieczki. Stary Bar – miasto, którego już nie ma.
Stary Bar – trochę historii
Zwiedzając różnego rodzaju ruiny zawsze jestem ciekawy historii takich miejsc. Stary Bar aż kipi historią, a ta rzeczywiście jest długa i burzliwa.
Historia Starego Baru sięga czasów znacznie wcześniejszych niż średniowiecze. W okolicy odnajdywano ślady osadnictwa iliryjskiego i rzymskiego, a sam Bar pojawia się w źródłach już w średniowieczu.
Przez kolejne stulecia miasto znajdowało się pod wpływem różnych kultur i państw. Było związane między innymi z Bizancjum, serbskimi dynastiami Nemanjićów, Wenecją, a od 1571 roku znalazło się pod panowaniem Imperium Osmańskiego.
To właśnie Osmanowie przez kolejne stulecia mocno wpłynęli na charakter miasta. Powstawały meczety, łaźnie, fontanny i nowe budynki mieszkalne. Stary Bar stał się miejscem, w którym spotykały się wpływy śródziemnomorskie, chrześcijańskie i orientalne.
Wybuch prochu, który zmienił Stary Bar
W 1881 roku w Starym Barze doszło do potężnej eksplozji.
W ruinach dawnego kościoła św. Jerzego przechowywano wówczas proch i amunicję. W nocy z 8 na 9 stycznia doszło do wybuchu, który zniszczył budowlę i spowodował poważne zniszczenia w okolicy.
Wybuch był kolejnym ciosem dla miasta, które zaledwie kilka lat wcześniej zostało mocno zniszczone podczas walk o Bar. Po zakończeniu panowania osmańskiego znaczenie Starego Baru zaczęło stopniowo spadać, a mieszkańcy coraz częściej przenosili się w kierunku wybrzeża.
Dlaczego Stary Bar został opuszczony?
Wyludnienie Starego Baru nie było więc skutkiem jednego wydarzenia. Był to proces rozłożony na wiele lat.
Wojny, zniszczenia, utrata znaczenia politycznego i gospodarczego, a także rozwój nowego miasta bliżej Adriatyku sprawiły, że mieszkańcy zaczęli opuszczać stare miasto.
Duże znaczenie miały również kolejne katastrofy i eksplozje, a ostatecznie potężne trzęsienie ziemi w 1979 roku, które spowodowało dalsze zniszczenia. Stary Bar nigdy nie został odbudowany jako normalne, tętniące życiem miasto.
Stary Bar przed bramą – tutaj zaczyna się zwiedzanie
Zanim wejdziemy na teren właściwych ruin, musimy przespacerować się przez dolną część Starego Baru. Z parkingu do przejścia jest tak naprawdę jedna, ale bardzo klimatyczna uliczka. Działają tu sklepiki z pamiątkami, restauracje i kawiarnie. Można usiąść przy kawie, coś zjeść i po prostu obserwować życie tego miejsca. Wśród współczesnych lokali zachowała się zabytkowa kamienna zabudowa. Wąskie przejścia, niewielkie budynki, dziedzińce i charakterystyczne detale architektoniczne przypominają o czasach osmańskich.
To właśnie tutaj najlepiej widać, że Stary Bar nie jest wyłącznie stanowiskiem archeologicznym. To miejsce, w którym historia nadal miesza się z codziennym życiem. Warto o tym pamiętać, zanim przekroczymy bramę prowadzącą do ruin.
Inny świat za murami
Przejście przez bramę twierdzy zmienia totalnie krajobraz. Znika gwar kawiarni i sklepików. Zamiast zadbanych budynków pojawiają się kamienne mury, pozostałości domów, fragmenty kościołów i wąskie uliczki prowadzące coraz wyżej.
Dzisiaj Stary Bar może wyglądać jak ogromna twierdza, ale w rzeczywistości był pełnoprawnym miastem. Za murami znajdowały się domy mieszkańców, sklepy, warsztaty, magazyny, pałace, świątynie, łaźnie i budynki wojskowe. Miasto było otoczone potężnymi fortyfikacjami, a jego położenie na zboczu Rumii zapewniało naturalne walory obronne.
Spacerując dzisiaj pomiędzy ruinami, trudno jednak wyobrazić sobie, że kiedyś w tych samych miejscach tętniło życie. I właśnie to jest największym atutem Starego Baru. Nie oglądamy tutaj pojedynczego zabytku. Spacerujemy po całym opuszczonym mieście. Spokojne zwiedzanie całego obiektu może zając nawet do ok. 2 godzin.
Najważniejsze zabytki Starego Baru
Stary Bar w Czarnogórze, jak przystało na ruiny miasta posiada wiele interesujących zabytków. Najważniejsze z nich to:
- Kościoły – Wśród ruin znajdziemy pozostałości budowli sakralnych reprezentujących różne okresy historii miasta. Zachowały się między innymi pozostałości kościoła św. Katarzyny z XVI wieku oraz kościoła św. Venerandy z XV wieku. Można również zobaczyć ruiny kościoła św. Mikołaja, którego początki sięgają XIII wieku.
- Cytadela – Najwyżej położonym punktem Starego Baru jest cytadela. Warto wspiąć się na górę, ponieważ z tego miejsca można spojrzeć zarówno na ruiny miasta, jak i na okoliczne góry oraz współczesny Bar.
- Akwedukt – jeden z symboli Starego Baru. Poza murami starego miasta znajdują się pozostałości akweduktu, którym doprowadzano wodę do miasta. Jego konstrukcja pochodzi z okresu osmańskiego i do dziś można zobaczyć charakterystyczne kamienne łuki.
- Pozostałości kultury osmańskiej – Stari Bar jest również ciekawym przykładem przenikania się różnych kultur. Spacerując po ruinach, zobaczymy pozostałości budowli związanych z okresem osmańskim – między innymi meczetów oraz XVII-wiecznego hamamu, czyli tureckiej łaźni.
Stary Bar – informacje praktyczne
- Lokalizacja: około 4 km od centrum współczesnego Baru.
- Dojazd: najlepiej samochodem. Uważajcie na „darmowe” parkingi w okolicy murów. Regularnie chodzą tam różnego rodzaju naciągacze. Najlepiej zaparkować na oficjalnym parkingu ze szlabanem. Koszt wynosił 0,6 Euro za godzinę w lipcu 2026 roku. Koordynaty parkingu: 42.092057, 19.132952
- Czas zwiedzania – ok. 1,5/2 godziny
- Bilety do twierdzy: płatne przy wejściu. Koszt 5 Euro za osobę dorosłą ( lipiec 2026 roku )
- Obuwie: ja byłem w klapkach, ale polecałbym raczej adidasy.
Stary Bar – czy warto dopisać do planu podróży po Czarnogórze?
Zdecydowanie tak. Jeżeli podczas podróży po Czarnogórze interesują Was nie tylko plaże i górskie krajobrazy, ale również historia, Stary Bar powinien znaleźć się na liście miejsc do zobaczenia. To miejsce inne niż najbardziej znane czarnogórskie miasta.
Nie jest idealnie odrestaurowane. Nie wszystkie budynki mają dachy. W wielu miejscach są po prostu ruiny, kamienie i fragmenty murów. I właśnie w tym tkwi jego największy urok.
Natomiast Czarnogóra, choć jest państwem małym, oferuje bardzo wiele. Jednego dnia możesz zwiedzać Stary Bar, drugiego Kotor i Zatokę Kotorską, a w kolejnym dniu zajechać do Parku Narodowego Durmitoru. Tam przejedziesz słynną drogą P14, zachwycisz się Wąwozem Tary, albo wejdziesz na najwyższy szczyt pasma, czyli Bobotov Kuk.
- Stary Bar w Czarnogórze – historia, atrakcje i informacje praktyczne
Po opuszczeniu Durmitoru skierowaliśmy się na wybrzeże. Druga część urlopu miała być mniej intensywna. Byliśmy nastawieni bardziej na opalanie i kąpiele w morzu, jednak nie mogliśmy całego tygodnia przesiedzieć w… Dowiedz się więcej: Stary Bar w Czarnogórze – historia, atrakcje i informacje praktyczne - Korona Gór Brennej 2026 – zapowiedź
Jak dobrze wiecie, lubimy angażować się w ciekawe górskie wydarzenia. Wrzesień upłynie zatem pod znakiem Beskidu Śląskiego. Naszym celem będzie Korona Gór Brennej 2026. Jest to młoda inicjatywa, pierwsza edycja… Dowiedz się więcej: Korona Gór Brennej 2026 – zapowiedź - Kanion Tary, most Đurđevića – niezwykła atrakcja Czarnogóry
Kanion Tary w Czarnogórze, to jedno z tych miejsc, które koniecznie trzeba zobaczyć. Strome, porośnięte lasem ściany kanionu, gdzieś daleko w dole turkusowa wstęga rzeki i jeden z najbardziej charakterystycznych… Dowiedz się więcej: Kanion Tary, most Đurđevića – niezwykła atrakcja Czarnogóry - Beskidzkie Grónie lato – przygoda w Beskidzie Małym
Z małym opóźnieniem zapraszam na relację z trzeciej tegorocznej edycji pieszego rajdu górskiego Beskidzkie Grónie. Po edycji zimowej i wiosennej, które przebiegały szlakami Beskidu Śląskiego, zawitaliśmy do Beskidu Małego. Tym… Dowiedz się więcej: Beskidzkie Grónie lato – przygoda w Beskidzie Małym - Orla Perć – przejście najtrudniejszego szlaku w Polsce od Zawratu do Krzyżnego
Orla Perć to jedna z tych tatrzańskich tras, których nie trzeba specjalnie przedstawiać. Sama nazwa budzi respekt, a przejście całej grani od Zawratu do Krzyżnego jest dla wielu turystów jednym… Dowiedz się więcej: Orla Perć – przejście najtrudniejszego szlaku w Polsce od Zawratu do Krzyżnego - Hala Gąsienicowa w sierpniu. Wschód słońca i kwitnąca wierzbówka
Są takie górskie poranki, dla których warto nastawić budzik na godzinę, o której normalny człowiek nawet nie myśli jeszcze o wstawaniu. Są też takie miejsca, w których wschód słońca to… Dowiedz się więcej: Hala Gąsienicowa w sierpniu. Wschód słońca i kwitnąca wierzbówka
Alpy Austria Barcelona Beskidy Beskidzkie Grónie Beskid Śląski Beskid Żywiecki Błatnia Chorwacja City Break Czarnogóra Czechy Dachstein Dolny Śląsk DOlomity Durmitor Europa Ferraty Grecja Góry Góry Atlas Góry na Słowacji Góry z dziećmi Hiszpania Jezioro Garda Katalonia Korona Gór Polski Książki Malinowska Skała Maroko Mała Fatra Podróże po Europie Polska Recenzja książki Skalne Miasta Słowacja Słowenia Tatry Tatry Słowackie Tatry Wysokie Tatry Zachodnie Welebit Wisła Węgry Włochy